Nakon što je “Leksikon arheologije Crne Gore” predstavljen u Crnogorskoj akademiji nauka i umjetnosti u Podgorici i u Ministarstvu kulture i medija na Cetinju, sinoć je hercegnovska publika u galeriji “Josip Bepo Benković” uživala u ovom vrijednom djelu, koje predstavlja važan doprinos proučavanju arheološke baštine Crne Gore.
Leksikon su predstavili doktor Dejan Gazivoda, mr Dobrila Vlahović i arheološkinja Radmila Ćapin.
Program je otvorila direktorica JU „Gradski muzej Mirko Komnenović i galerija Josip Bepo Benković“, Gordana Krunić, koja je kazala da prvi crnogorski leksikon arheologije obuhvata period od praistorije do 16.vijeka.
– Uz štampane tekstove, leksikon sadrži fotografije, crteže, tehničku dokumentaciju, ali i karte arheoloških lokaliteta koje omogućavaju sagledavanje njihove prostorne vidljivosti na teritoriji cijele Crne Gore. Leksikon obuhvata period od praistorije do 16. vijeka i predstavlja sveobuhvatan pregled arheološkog nasleđa Crne Gore. Pored određenih pojmova iz crnogorske arheologije, lokaliteta, institucija i istraživača. Leksikon sadrži i abecedno predstavljanje crnogorske arheologije i stručnih radnika sličnih disciplina, rekla je Krunić.
Ona je istakla da se nada da će ovakva građa dodatno podstaći mlade da češće biraju arheologiju kao buduće zanimanje, jer se u muzejima odavno osjeća nedostatak obrazovanog kadra.
Predsjednik Opštine Herceg Novi, Stevan Katić, podsjetio je da je naš grad kroz vjekove bio prostor intenzivnih kulturnih, ekonomskih i društvenih prožimanja što potvrđuje nekoliko desetina do sada zabilježenih arheoloških lokaliteta, od ilirskih tumula u zaleđu do Starog grada, Luštice i podvodnih nalazišta.
– Pomenuću da je nedavno završeno arheološko istraživanje zapadne potkovičaste kule u cilju izrade konzervatorskog projekta sanacije ovog zdanja, koja je u sklopu gradskih zidina. U toj poziciji nađeni su fragmenti keramike sa kraja 14. vijeka, a sjajno je što je istraživanje obavio upravo tim Novskog muzeja i galerije, rukovođen Radmilom Ćapin, koja je članica redakcije Leksikona. Vrijedi dodati i to da je tim naše gradske ustanove prošle godine obavio arheološko istraživanje velike pećine u Ljutom kršu iznad Kamena, napomenuo je Katić.
On je podsjetio da “Leksikon Crne Gore” obuhvata 300 lokaliteta u Crnoj Gori, što ga čini bazom podataka koja će doprinijeti njihovoj naučnoj interpretaciji i afirmaciji ovog dijela naše baštine.
Po riječima generalne direktorice Direktorata za kulturnu baštinu pri Ministarstvu kulture i medija, Dobrile Vlahović, na jednom mjestu su objedinjena znanja o lokalitetima, istraživanjima, terminologiji i akterima koji su decenijama ulagali u svoje znanje i gradili arheološku nauku Crne Gore.
– Arheološko nasleđe nije samo svjedočanstvo prošlih vremena; ono je razumijevanje sopstvenog identiteta i odgovornost prema budućim generacijama. Upravo zato ovakva izdanja imaju višestruku vrijednost: naučnu, obrazovnu, ali i široku društvenu. Zato želim da istaknem ulogu Crnogorske akademije nauka i umjetnosti, kao i svih autora, urednika i saradnika koji su svojim znanjem, predanošću i profesionalizmom doprinijeli nastanku i promociji ovog kapitalnog djela, kazala je Vlahović.
Dodala je da je novski Muzej značajan partner na lokalnom nivou u realizaciji aktivnosti iz oblasti zaštite i proučavanja arheološkog nasljeđa, te istakla da je Ministarstvo u protekloj, 2025.godini izdvojilo 165 hiljada eura za arheološka i konzervatorska istraživanja.
Detaljan pregled svega što je uvršteno u ovo važno istorijsko djelo dala je članica Redakcije Leksikona Radmila Ćapin.
– U Leksikon su uvršteni uglavnom lokaliteti koji su arheološki istraživani. Sa teritorije opštine Herceg Novi obrađeno je 27 kopnenih i podmorskih lokaliteta i pojedinačnih predmeta, tj. pokretnih nalaza. Od praistorijskih lokaliteta tu su pećine, tumuli, gradine, rekla je ona.
Što se tiče podmorja, u Leksikonu su obrađeni i lokalitet Podvodi na ulazu u zaliv, Karatoč, Kumborski tjesnac, Mamula, Ribarice, uvala Rose, uvala Mirište i uvala Žanjice.
Leksikon je, po riječima glavnog i odgovornog urednika, Dejana Gazivode, obuhvatio periode od praistorije, antike i srednjeg vijeka.
– Leksikon je obuhvatio oblasti praistorije sa 79 članaka, antike sa 119 članaka, oblast srednjeg vijeka sa 117, mješovite članke koji obrađuju lokalitete sa kulturnim horizontima iz sva tri perioda sa ukupno 41 modernicom, oblast osnovnih pojmova sa 36 članaka, biofizičke antropologije, biografije sa 113, institucije sa ukupno 13 članaka, kazao je Gazivoda.
Crnogorska akademija nauka i umjetnosti planira postavljanje Leksikona u digitalnoj formi na sajtu kako bi omogućila veću dostupnost sadržaja korisnicima, ali i njegovo redovno ažuriranje. Planirano je postavljanje Leksikona i na engleskom jeziku.
