„Novi Atlas Jadrana“, projekat, podržan od strane British Council i Ministarstva kulture i medija, predstavljen je stručnoj publici.
Kako je navedeno u saopštenju APSS Instituta iz Podgorice, projekat je baziran na istraživanju koje traje od 2022. godine i ima za cilj da mapira ljudski uticaj na ekosisteme u prostoru Jadrana – od infrastrukturnih i rekreativnih do ekonomskih i vojno-odbrambenih. Polazna tačka u istraživanju bila je potreba da se rasute informacije o nasljeđu, savremenim intervencijama i ljudskom uticaju uopšte u Jadranu skupe u jednu čitljivu, narativnu bazu.
-Novi atlas Jadrana je suštinski proces istraživanja o strateškim silama koje su oblikovale Jadranski region. Istorijski gledano, voda je povezivala tamo gdje je kopno razdvajalo, a putovanje morem je često bilo lakše od putovanja kopnom. Iako se svijet u međuvremenu promijenio, ova strateška pozornica ostaje aktivna – more i dalje umnogome definiše relacije između država; ono i dalje upravlja, postavlja pravila i piše geopolitiku. Kao čovječanstvo, mi more više nego ikad eksploatišemo, štitimo, ekstrahujemo i branimo. Za čovječanstvo, more je mnogo više od beskrajnog plavetnila, koje nam je prva asocijacija kad mislimo o njemu. „Novi atlas Jadrana“ prikazuje to vrlo jasno i upravo je to najveći doprinos i uticaj cjelokupnog projekta,” ističe autorka projekta i osnivačica APSS Instituta, Dijana Vučinić
Atlas čini ukupno 30 mapa, koje prikazuju odbačenu municiju, uključujući onu recentnu iz NATO bombardovanja 1999. godine; olupine, ne samo brodova već i potopljenih ratnih aviona; naftne i gasne bušotine na Jadranu; planirane vjetroelektrane; mjesta ispusta kanalizacije i otpadnih voda; mjesta gdje se uzgaja riba, desalinizuje voda, bere so. Samim tim se vjerodostojno i objedinjeno prikazuje veliki ljudski uticaj na morski ekosistem, te značaj mora u političkim, ekonomskim i društvenim odnosima država koje izlaze na Jadran
– Rad na projektu bio je i neka vrsta arheologije trenutnog: kopanje po dubinama digitalnog prostora da bi se pronašli pouzdani tragovi, te njihovo geolociranje i sistematizovanje u zajedničku logiku. Dok su neki podaci bili zvanično dostupni, drugi su bile rupe koje istraživanjem tek treba da osvijetlimo. Karta jeste svjedočanstvo dosadašnjeg rada, ali ostaje otvorena – spremna da primi nove tragove i da iz njih pokrene nova razumijevanja prostora Jadrana, rekla je autorka projekta, Ana Dobrašinović.
Mape su prikazane jedinstvenim vizuelnim jezikom, koji prikazuje različitu slojevitost podataka o ljudskom uticaju. Autorka kartografske ilustracije, Snežana Zlatković, ističe da je jezik crtanja višeslojan kako bi sa jedne strane potkrijepio obilje preciznih podataka, dok ih sa druge strane ne apstrahuje u sopstveni složeni sistem izražavanja.
-Podaci o uticaju ljudskog faktora na prirodne resurse su širokog spektra, od onih koji se mapiraju pažljivim bilježenjem tačaka, do onih koji prikazuju gustinu i intenzitet tragova na Jadranskom moru. Zavisno od onoga šta bilježe, tačke i tragovi ukazuju na dinamiku uticaja na životnu sredinu koja se prikazuje putem izražajnih kolorita. Komunikativnost crteža je dualna, u izvjesnom smislu i sa namjerom kontrastna, pokušavajući da sve nas sa jedne strane kroz razmjeru mora suoči sa odnosom čovjeka prema prirodi, a potom da taj isti uticaj pretvori u sintezne mape, u gotovo deliričan prikaz koji nas opominje kako treba da živimo u odnosu prema prirodnim resursima, ističe Zlatković.
Osim mapa, Novi atlas Jadrana čine i autorski tekstovi renomiranih autora iz Jadranske regije, koji, svako iz svoje perspektive, opisuju šta za njih znači Jadran i kako ga tretiramo. Među autorima su Ida Križaj Leko (Sveučilište u Rijeci), pisci Ana Jeinić i Marko Pogačar, Manuelo Razzi(Univerzitet u Bolonji), Špela Hudnik (DELTALAB) i Marco Varucci.
Nakon zvaničnog predstavljanja, „Novi atlas Jadrana“ nastavlja svoju promociju na crnogorskom Primorju, te kroz promocije u inostranstvu – u Veneciji, Milanu, Bazelu i Londonu – tokom 2026. godine, navedeno je u saopštenju APSS Instituta iz Podgorice.
