Sistem ulaska i izlaska Evropske unije (EES), koji je postepeno počeo da se uvodi 12. oktobra prošle godine u 29 evropskih zemalja, od danas, 10. aprila 2026. godine se primjenjuje u potpunosti. Time će dosadašnje pečatiranje pasoša biti zamijenjeno digitalnim evidentiranjem ulazaka i izlazaka iz EU, kao i bilježenjem slučajeva odbijanja ulaska za putnike koji nisu državljani EU.
U okviru novog sistema prikupljaće se i biometrijski podaci, poput fotografije lica i otisaka prstiju, zajedno sa osnovnim podacima iz putne isprave. Cilj EES-a je modernizacija kontrole granica, jačanje bezbjednosti i lakše prepoznavanje mogućih zloupotreba i bezbjednosnih rizika.
Prema podacima Evropske komisije, od početka primjene sistema više od 24.000 osoba dobilo je zabranu ulaska, uglavnom zbog nevažećih ili falsifikovanih dokumenata, dok je oko 600 putnika označeno kao potencijalni bezbjednosni rizik, prenosi Euronews.
EES se primjenjuje na državljane zemalja koje nisu članice EU ili Šengena, a koji u ove zemlje dolaze na kratkoročni boravak do 90 dana u periodu od 180 dana. To uključuje i putnike kojima nije potrebna viza, bez obzira na to da li dolaze turistički ili poslovno.
Sistem se odnosi i na vlasnike nekretnina u EU koji nemaju regulisan boravak u nekoj od država članica.
Iz primjene su izuzeti državljani EU i Šengen zemalja, osobe sa dugoročnim vizama ili dozvolama boravka, kao i članovi porodica državljana EU koji posjeduju boravišne kartice. Poseban režim važi i za članove posada aviona i vozova, pripadnike oružanih snaga u okviru NATO aktivnosti, kao i neke druge specifične kategorije putnika.
Takođe, Irska i Kipar nisu dio EES sistema, pa će se u tim zemljama i dalje primjenjivati klasična kontrola pasoša.
U prvim mjesecima nakon pune primjene sistema moguće su veće gužve na aerodromima i graničnim prelazima. Prema procjenama evropskih udruženja aerodroma i avio-kompanija, vrijeme čekanja u periodima najvećeg saobraćaja može dostići i do dva sata.
Zbog toga se putnicima savjetuje da na aerodrom dolaze najmanje sat i po do dva ranije nego što je to ranije bio slučaj. Ipak, očekuje se da će se situacija stabilizovati nakon početnog perioda prilagođavanja.
Biometrijski pasoš nije obavezan za ulazak u sistem, ali omogućava korišćenje samouslužnih kioska i bržu registraciju. Putnici sa standardnim pasošem moraće prilikom prve registracije da prođu kontrolu kod službenika i ostave fotografiju i otiske prstiju.
Podaci će se čuvati tri godine, što bi trebalo da ubrza naredne ulaske u EU. Putnicima koji odbiju da daju biometrijske podatke može biti odbijen ulazak.
Prethodna registracija nije obavezna, jer se postupak obavlja na samoj granici. Ipak, EU je razvila i mobilnu aplikaciju “Travel to Europe”, koja putnicima omogućava da do 72 sata prije dolaska unesu fotografiju i podatke iz pasoša kako bi ubrzali graničnu kontrolu.
Aplikacija trenutno funkcioniše u pojedinim državama, poput Portugala i Švedske, a planirano je njeno postepeno proširenje na cijelu EU.
