Sjećanje: Marija Crnić Pejović (1934-2026) – Neumorni  istraživač kulturnog nasljeđa Boke

Preminula je Marija Crnić Pejović (1934), istaknuta arhivistkinja i etnološkinja iz Herceg Novog, čiji je dugogodišnji rad ostavio dubok trag u proučavanju kulturne i istorijske baštine Boke Kotorske.

Osnovnu školu završila je u svom gradu, gimnaziju u Kotoru i Dubrovniku, a studije etnologije na Filozofskom fakultetu u Beogradu 1956. godine.

Profesionalnu karijeru započela je 1957. godine u Zavičajnom muzeju u Herceg Novom, gd‌je je obavljala niz poslova – od kustoskih do administrativnih. Od 1970. godine pa sve do odlaska u penziju 1985, radila je kao arhivistkinja u Arhivu Herceg Novog, gd‌je je dala nemjerljiv doprinos očuvanju i sistematizaciji arhivske građe.

Naučnim radom počela je da se bavi 1961. godine, a tokom karijere objavila je više od 278 bibliografskih jedinica iz oblasti etnologije, istorije, kulturne istorije i arhivistike. Posebno se bavila istraživanjem sjeverozapadnog dijela Boke Kotorske, kao i temama položaja žene, obrazovanja i kulturnog nasljeđa.

Bila je među osnivačima Zbornika za nauku, kulturu i umjetnost „Boka“, a za svoj rad dobila je značajna priznanja, među kojima su Povelja Saveza arhivista Jugoslavije i priznanje Saveza boraca Herceg Novog za njegovanje i razvijanje tradicije narodnooslobodilačkog rata u Boki Kotorskoj. Takođe, bila je članica Odbora za etnologiju Crnogorske akademije nauka i umjetnosti (CANU).

Rad Marije Crnić Pejović, a objavila je veliki broj radova iz istorije, etnologije i arhivistike, uglavnom zasnovanih na dotad neobjavljenoj arhivskoj građi, ima trajnu vrijednost za razumijevanje kulturnog i istorijskog identiteta Herceg Novog i Boke. Njena posvećenost nauci, arhivskoj građi i istraživanju lokalne prošlosti učinila  je osloncem brojnim generacijama istraživača. Ostaće dugo u sjećanju svih koji su u njeno vrijeme koristili usluge Arhiva, ali i onih koji su kasnije tražili pomoć pri izradi diplomskih radova i doktorskih disertacija posvećenih istoriji Herceg Novog. Jedno je nepobitno, etnološka slika Boke bez njenih istraživanja bila bi znatno siromašnija.

Marija je i u životu i u radu bila tiha, skromna, dostojanstvena…. Tiho i dostojanstveno je i otišla i sahranjena danas, po vlastitoj želji, u krugu porodice. Ali, i kada je smrt zatvorila njeno životno poglavlje, d‌jelo koje nam je ostavila ostaće trajno i ne može biti umanjeno vremenom ni prolaznošću.

Mir i spokojno nebesko prostranstvo dragoj Mariji.