Memorijalno okupljanje u znak obilježavanja godišnjice ratnog zločina Deportacije bosansko-hercegovačkih izbjeglica iz Crne Gore 1992. godine, koje organizuju nevladine organizacije Akcija za ljudska prava (HRA), Centar za građansko obrazovanje (CGO) i ANIMA – Centar za žensko i mirovno obrazovanje, biće upriličeno sutra (ponedeljak, 25. maj) u podne, ispred Odjeljenja bezbjednosti Herceg Novi.
Kako su poručili, okupljanje organizuju kao izraz savjesti crnogorskog društva, u znak sjećanja na žrtve zločina i u cilju podrške njihovim porodicama. Godinama se zalažu za kažnjavanje odgovornih za ovaj zločin, kao i za to da se žrtvama podigne spomenik i da država uspostavi 25. maj kao Dan sjećanja na žrtve zločina Deportacije.
-Ovo je 22. godina kako građansko društvo organizuje memorijalno okupljanje, a 17. ispred zgrade Uprave policije u Herceg Novom, odakle je većina izbjeglica prinudno odvedena i izručena Vojsci Srpske Republike u Bosni i Hercegovini.
Prema dostupnim zvaničnim dokumentima kako kažu, crnogorska policija je u maju i junu 1992. godine, nezakonito uhapsila najmanje 66 Muslimana-Bošnjaka iz Bosne i Hercegovine (odnosno osoba pretpostavljene muslimanske nacionalnosti), koji su u Crnu Goru izbjegli od rata u BiH, a zatim ih isporučila vojsci Srpske Republike u BiH. Samo dvanaestoro je preživjelo izručenje u koncentracione logore. Iz Herceg Novog je deportovano i 33 Srba i troje Hrvata, ali nije poznato da je neko od njih stradao od posljedica deportacije. Hrvati su oslobođeni odmah, kao i znatan broj Srba, koji nisu mobilisani.
U 2025. godini žrtvama Deportacije je priznat status civilnih žrtava rata kroz izmjene Zakona o boračkoj i invalidskoj zaštiti. Vlada Crne Gore je donijela i odluku o isplati jednokratne naknade od 100.000 eura porodici stradalog u ovom zločinu, Osma Bajrovića, čiji su supruga i djeca crnogorski državljani. Ovaj čin predstavlja važan korak ka priznavanju odgovornosti i ispravljanju dugogodišnje nepravde, poručili su organizatori.
Kako podsjećaju, HRA, CGO, ANIMA i tada član Savjeta za građansku kontrolu rada policije, Aleksandar Saša Zeković, prije četrnaest godina, 2011. godine, uputili su tri inicijative: da se proglasi Dan sjećanja na žrtve zločina deportacije izbjeglica 1992. godine, da se podigne spomen obilježje žrtvama deportacije izbjeglica 1992. godine ispred objekta Uprave policije u Herceg Novom, i tako podrži želja porodica stradalih žrtava, da crnogorska policija uputi izvinjenje zbog nezakonitog hapšenja i izručivanja izbjeglica njima neprijateljskoj vojsci Srpske Republike BiH.
Prošle godine, povodom obilježavanja 33 godine od Deportacije, prvi put je održan sastanak sa predsjednikom Opštine Herceg Novi Stevanom Katićem i predsjednikom Skupštine opštine Milošem Konjevićem, kojem su prisustvovale porodice žrtava, kao i predstavnica HRA, CGO i ANIME. Tom prilikom, predstavnici Opštine Herceg Novi su izrazili spremnost da podrže inicijativu o podizanju spomen – obilježja žrtvama deportacije izbjeglica. Kako kažu, prije mjesec je organizovan i sastanak sa odbornicima i odbornicama Skupštine opštine Herceg Novi, iz Demokratske Crne Gore, Novske liste, Demokratske partije socijalista, Evropskog saveza, Građanskog pokreta za Herceg Novi „Idemooo“ i Građanskog pokreta URA, kao i ministarkom kulture i medija Tamarom Vujović.
Istaknuta je spremnost da predsjednici klubova odbornika podrže inicijativu i upute je Skupštini opštine Herceg Novi, da bi se trajno i institucionalno obilježilo sjećanje na žrtve i iskazao pijetet prema stradalima. Predloženo je i formiranje Radne grupe na nivou kolegijuma predsjednika Skupštine opštine, koja bi usaglasila tekst budućeg spomen-obilježja, saopštili su organizatori.
